Ελληνική Κοινή στα μεσαιωνικά χρόνια

Νικολάου Σοφιανού του Κερκυραίου Γραμματική της κοινής των Ελλήνων γλώσσης

Ο Νικόλαος Σοφιανός ήταν λόγιος από την Κέρκυρα. Γεννήθηκε γύρω στο 1500. Ήταν ο πρώτος ο οποίος έγραψε Γραμματική της Ελληνικής Γλώσσας κάπου στα μέσα του 16ου αιώνα, όπως τη μιλούσαν στην εποχή του. Έμεινε ανέκδοτη ως το 1870, όταν την εξέδωσε ο E. Legrand. Για το Σοφιανό, όπως και για άλλους λογίους της εποχής, το πρόβλημα του υπόδουλου Ελληνισμού ήταν κυρίως πρόβλημα πνευματικής αφύπνισης και αυτογνωσίας, δηλαδή πρόβλημα παιδείας. Η παιδεία, κατά την άποψή του, θα μπορούσε να λυτρώσει το γένος «από την δουλοσύνην και από πολλά άλλα πάθη, που είναι χειρότερα και από αυτήν την δουλοσύνην» αρκεί να στηριζόταν σε σωστές βάσεις και να αντλούσε από περιοχές, που ως τότε έμειναν αγνοημένες. Το απόσπασμα είναι από τον επίλογο της γραμματικής του και είναι χαρακτηριστικό.

Ρητὰ δὲ πάλιν ἄς ἀρχίσωμεν ἀπ’ ἀρχῆς νὰ ξετάσωμεν μετ’ ἀκριβείας, καὶ καταλεπτῶς, ἄς ξεκαθαρίσωμεν κατὰ τάξιν ἕνα ἕνα μὲ τοὺς κανόνας τοὺς τεχνολογικούς καὶ   τοὺς σχηματισμοὺς σύντα καὶ μὲ ἄλλα τινὰ χρήσιμα καὶ ἀναγκαῖα νὰ τὰ ξεύρουν οἱ νέοι. Καὶ μὴ βαρυγομήσῃ τινὰς ἄν ἐκεῖνα ποῦ εἰς πολλοὺς χρόνους καὶ καιρούς μὲ πολὺν κόπον καὶ καλοὺς δασκάλους μετὰ βίας μαθαίνονται, τώρη νὰ τὰ βλέπουν εἴς τέτοιαν γλῶσσαν κοινήν ὁποῦ καὶ οἱ γυναῖκες σχεδὸν τὴ γρυκοῦν, ὅτι καὶ διὰ τοῦτο οἱ νέοι θέλουν ἀφήσει νὰ μηδὲν σπουδάζουν ‘ς τὰ μαθήματα τὰ ἑλληνικά, ἀλλά μάλιστα τοὺτη εἶσθαι ἀρχὴ καλὴ νὰ παρακινηθοῦν καὶ νὰ πάρουν πόθον νὰ μάθουν ἐκεῖνα ποὖναι βαθύτερα καὶ   ποχθίζονται μὲ μεγάλην σπουδήν, ἐπειδὴ χώρις διδάσκαλον ἀπατός του τινὰς εἰς ὀλίγον θέλει μάθῃ νὰ κλίνῃ τὰ μέρη τοῦ λόγου, καὶ θέλει νὰ ξεύρῃ νὰ κανονίζει καὶ να τεχνολογᾶ καὶ τἄλλα ὡσὰν εἶναι γραμμένα. Λέγω νὰ γράφει ὀρθά καὶ   νὰ συντάσσει τὰ λόγια του μὲ τέχνην γραμματικήν κατὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν. Τί τοῦ λείπεται λοιπὸν ἀπ’ ἐκεῖ εἰμὴ μόνον ἡ ῥητορική τέχνη καὶ ἡ λογική πραγματεία καὶ ὕστερα ἀπ’ ὅλα αὐτὴ ἡ φιλοσοφία, ὁποῖα ἄν ὁ   θεός μᾶς δώσῃ ἀνάπαυσιν καὶ ὑγείαν ὅλα θέλομεν δώσει εἰς τούτην ταὴν χυδαίαν καὶ κοινήν γλῶσσαν· ἐπειδή εἰς τέτοιαν κακὴν τύχην κατήντησε τὸ πάλαι μακαριστόν γένος ἡμῶν τῶν Γραικῶν, ὅτι μόλις εὐρίσκεται τώρη διδάσκαλος ὁποῦ νἆναι ἱκανὸς νὰ διδάσκει τοὺς νέους κἄν τὴν γραμματικήν τέχνην, πόσω μᾶλλον ῥητορικήν καὶ λογικήν, γεωμετρίαν καὶ ἀστρονομίαν, καὶ τἄλλα τῆς φιλοσοφίας τὰ μέρη.

Λοιπόν σπουδαιότατοι νέοι, ἐκστηθίζετε καὶ στοχάζεσθε καλὰ μετὰ ἐπιμελείας τὸ πρῶτον ταῦτον μέρος τῆς γραμματικῆς τουτηνῆς, καὶ τάσσω σας ὅτι εὐκολώτατα νὰ φθάσετε εἰς αὐτό τὸ ὕψος τῆς φιλοσοφίας, ἐπειδή τἄλλα ὅλα κατὰ τάξιν καὶ   μὲ εὐκολίαν μεγάλη μαθαίνονται, μόνονα νὰ θέλῃ τινὰς καὶ χώρις διδάσκαλον. Διότι οἱ ἐπιστήμαις μαθαίνονται ὄχι μόνον μὲ τὴν ἑλληνικήν γλῶσσαν, ἀμὴ καὶ   μὲ πᾶσαν ἄλλην γλῶσσαν ὁποῦ νἄν’ ἀνάμεσα ’ς τοὺς ἀνθρώπους, καλὰ καὶ   ἄν ἧτον ἡ βαρβαρωτέρα τοῦ κόσμου· πόσω μᾶλλον ἡ εἰδική μας ὁμιλία, ἡ κοινὴ λέγω, ὁπὄχει τέτοιαν εὐταξίαν καὶ ἀρμονίαν καὶ καλλωπισμόν, ὁποῦ, ὠς ἐγὼ νομίζω, ἄλλη νὰ μηδέν ἔναι ὁποὺ κἄν νὰ τῆς σιμώνει.

Ἀλλ’ ὅμως πολλὰ ἔθνη ἐμεταγλώττισαν τὰ ἑλληνικά μαθήματα εἰς τὴν γλῶσσαν τὴν εἰδικήν τους, κ’ ἔχουν ὅλαις ταῖς ἐπιστήμαις μ’ αὐτήν τὴν φιλοσοφίαν, καὶ   προκόφτουν. Διὰ τοῦτο κ’ ἐσείς θαῤῥεῖτε καὶ μηδὲν ἀμελεῖτε, ὅτι ὅλα εἶναι δυνατά ’ς τὸ γένος τῶν Ῥωμαίων, μόνον νὰ θέλει, ἐπειδή ὁ   θεός τοὺς ἐχάρισε νἄχουν φύσιν ἐπιτηδειοτέραν ἀπ’ ὅλα τὰ ἄλλα ἔθνη, καὶ ἄν θελήσουν νὰ τὴν βάλουν ’ς ταῖς ἐπιστήμαις, μεγάλα προτερήματα θὰ κατορθώσουν. Καὶ μηδέν ξαφορμίζεται τινὰς λέγοντας ὅτι εἶμαι πτωχός ἤ δὲν ἔχω καιρόν νὰ μαθαίνω γραμματικαῖς, ἀμὴ σώνει μου νὰ διαβάζω καλὰ, καὶ να καλαναρχῶ, καὶ νὰ γράφω, καὶ νἄχω πρᾶξιν εἰς τὰ κολοβογράμματα· καὶ λογαριάσαι πόσους χρόνους μὲ τοὺς δασκάλους οἱ νέοι κάθοντ’ ἐπί τὰ σχολία νὰ παιδεύονται νύκτα κ’ ἡμέραν μόνον νὰ γράφουν ἤ νὰ διαβάζουν, καὶ οἱ περισσότεροι γενειάζουν εἰς τὸ σχολίον καὶ   ἀκόμη κἄν καλαναρχοῦν ἤ νὰ διαβάζουν καλὰ, δὲν προκόφτουν. Δὲ θέλω νὰ εἰπῶ νὰ γρυκοῦν τὅ,τι διαβάζουν· οὐδὲ καὶ νὰ βαλθοῦν ἀφοῦ μάθουν τὸ «Πάτερ ἡμῶν» τὰ παιδία καὶ τὸν χαιρετισμόν τῆς Παναγίας, καὶ τἄλλα ὁποῦ νἄν’ ἀναγκαῖα νὰ ξεύρει κάθε χριστιανός, καὶ πιάσουν νὰ ἐκστηθίζουν ἀπὸ τὴν ἀρχήν τοὺτην τὴν γραμματικήν καὶ κατὰ τάξιν ταῖς ἄλλαις ἐπιστήμαις καὶ μετὰ ἐπιμελείας καὶ πόθου νὰ βάλουν καλὰ εἰς τὸν νοῦν τους, δὲ θέλω νὰ εἰπῶ πέντε κ’ ἔξη καὶ δέκα χρόνους, ἀμὴ μόνον ἕναν ἤ δύο, τάσσω σας ὅτι νὰ ξεύρουν περισσότερα εἰς πᾶσα πρᾶγμα ἀπὸ ἐκείνους ὁποῦ γέρασαν ’ς τὰ κολοβογράμματα.

Καιρὸς λοιπὸν ἔναι ν’ ἀφήσομεν τὰ προοίμια καὶ νὰ πιάσωμεν τὸ ἔργο.

Περισσότερα στοιχεία εδώ

http://www.greek-language.gr/greekLang/studies/history/thema_11/pop09.html

http://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/bibliographies/syntax/show.html?id=142

Advertisements
Καταχωρίσθηκε στὴν κατηγορία Δοκίμιο. Φυλάξτε τὸν μόνιμο σύνδεσμο στὰ ἀγαπημένα σας.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...